Wulkany

Wulkany - słowo wtępu

Wulkan jest to miejsce na powierzchni Ziemi, w którym wydobywają się (lub wydobywały) z głębi Ziemi podczas erupcji produkty wulkaniczne. Wulkany mogą tworzyć pojedyncze wzniesienia lub występować jako górskie kompleksy wulkaniczne. Produkty erupcji takie jak lawa, materiały piroklastyczne, gazy wulkaniczne dopływają z głębi Ziemi na powierzchnię poprzez kanał, którego lejkowaty rozszerzony wylot nosi nazwę krateru. Kształt i rozmiary wulkanów zależą od ilości i jakości wyrzucanych z głębi Ziemi materiałów, a także od sposobu ich wydobywania się.

Łącznie na świecie znanych jest ok. 850 czynnych wulkanów, z których wiele znajduje się pod wodą. Największym skupiskiem aktywnych wulkanów jest Indonezja, gdzie 77 spośród 167 wulkanów miało erupcję w czasach historycznych.

W Europie czynne wulkany występują nad Morzem Śródziemnym (Wezuwiusz, Etna, Stromboli, Santoryn) oraz na Islandii (Hekla).

W zależności od rodzaju materiału wydostającego się podczas erupcji wyróżnia się wulkany :
a) efuzyjne (wylewne, lawowe) - wydobywa się lawa pod wpływem pęknięcia skorupy, najczęściej bez gwałtownej erupcji . Posiadają łagodne stoki (wulkany tarczowe) lub bardziej spiętrzone (wulkany kopułowe)
b) eksplozywne (tufowe), wyrzucające gwałtownie gazy i sypkie materiały wulkaniczne (gł. popioły) bez wylewu lawy. Mają one kształt stożka oraz rozległy i głęboki krater
c) mieszane (stratowulkany) - dostarczają jednocześnie lawy, materiałów piroklastycznych i materiałów lotnych.

W zależności od częstości erupcji wyróżnia się wulkany :
a) czynne (Wezuwiusz, Etna)
b) drzemiące (Fudżi)
c) wygasłe (Kilimandżaro, Aconcagua)

Na obszarach lądowych czynnych jest ok. 450 wulkanów, przy czym większość z nich znajduje się na wyspach lub wzdłuż wybrzeży oceanów i mórz, m.in. na linii od Aleutów przez Kamczatkę, Wyspy Japońskie, Archipelag Sundajski, Nową Zelandię, aż do Antarktydy, oraz wzdłuż zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej i Południowej, od Alaski przez Meksyk, Antyle i Andy.

bibliografia:
1) EM, PWN 2000
2) Wikipedia
3) Geografia.com.pl